Van zorginstelling naar onderneming: TriviumMeulenbeltZorg is ondernemender dan ooit

Wie bij een zorgorganisatie vooral denkt aan zorgverleners, cliënten en een organisatie die uitvoert wat de overheid bepaalt, heeft een deel van het verhaal gemist. De zorg is in de afgelopen twintig jaar steeds ondernemender geworden door de invoering van marktwerking. Ook TriviumMeulenbeltZorg (TMZ) maakte die omslag. Fred Schrander, Voorzitter van de Raad van Bestuur van TriviumMeulenbeltZorg (TMZ), werd juist vanwege zijn commerciële en bedrijfsmatige ervaring bij TMZ binnengehaald om die verandering mede vorm te geven. “Vroeger waren wij uitvoerder van overheidsbeleid. Nu zijn we een echte onderneming.”

Een sector in transitie

Toen Fred ruim twintig jaar geleden vanuit de commerciële dienstverlening de overstap maakte naar de zorg, stapte hij een wereld binnen die op een kantelpunt stond. Waar zorgorganisaties jarenlang vooral uitvoerders waren van beleid uit Den Haag, veranderde dat fundamenteel door de invoering van marktwerking.

“Toen ik bij TMZ kwam werken, kregen zorginstellingen in feite financiering op basis van hun capaciteit. Had je een gebouw met een bepaald aantal bedden, dan kreeg je daar budget voor. Of die bedden bezet waren of niet.”

Met de introductie van marktwerking veranderde dat model volledig. Zorginstellingen moesten hun zorg gaan verkopen aan zorgverzekeraars. Zorg werd namelijk niet langer gefinancierd op aanwezigheid van capaciteit, maar op daadwerkelijk geleverde zorg. Dat vroeg om een compleet andere manier van denken.

“De marktwerking betekende dat we opeens met zorgverzekeraars moesten onderhandelen over prijzen, volumes en kwaliteit. Productieafspraken en contractmanagement werden dagelijkse kost voor de organisatie. Daar hadden we niemand voor, want dat was nog nooit eerder nodig geweest.” Fred herinnert zich nog goed hoe vreemd dat in eerste instantie voelde binnen de organisatie. Toch werd het noodzakelijk.

Tegenwoordig beheert TMZ ongeveer zeventig contracten met tien verschillende zorgverzekeraars. Per verzekeraar worden afspraken gemaakt over hoeveel zorg geleverd mag worden en tegen welke voorwaarden. Vervolgens moet gedurende het jaar continu worden gemonitord of die afspraken nog aansluiten bij de praktijk. Wanneer een budget dreigt te worden overschreden, start opnieuw het gesprek met de verzekeraar. “Je kunt niet wachten tot het laatste moment om te ontdekken dat het budget op is. Je moet maanden eerder al aan tafel zitten.”

Het laat zien hoe zakelijk de zorg inmiddels functioneert. Tegelijkertijd benadrukt Fred dat die bedrijfsmatige kant nooit belangrijker mag worden dan de zorg zelf. “Onze verpleegkundigen houden zich bezig met het verzorgen van onze cliënten. Zij vragen nooit aan de poort bij welke verzekeraar iemand verzekerd is.” Juist daarin zit volgens hem de uitdaging van de moderne zorginstelling: het zakelijke spel spelen waar dat nodig is, zodat zorgprofessionals kunnen blijven doen waar zij goed in zijn.

Zorg als grootste werkgever van Twente

De zorg is in Twente niet alleen een belangrijke maatschappelijke sector, maar ook een belangrijke economische factor. Dat maakt ondernemerschap in de zorg relevant voor het hele regionale bedrijfsleven. In Twente werken ruim 60.000 mensen in de zorg. “Geen enkele andere sector in Twente haalt deze aantallen.” Daarmee is de zorg veruit de grootste werkgever van de regio. Alleen al in de verpleeg- en ouderenzorg gaat het om ongeveer 23.000 medewerkers. Dat is aanzienlijk meer dan in de ziekenhuissector.

Maar de sector en de betaalbaarheid van zorg staan onder druk door de vergrijzing, de groeiende vraag naar zorg en medische behandelingen die steeds geavanceerder worden. “We willen allemaal de beste zorg voor onze ouders, voor onze kinderen en uiteindelijk voor onszelf. Maar de kosten kunnen niet onbeperkt blijven stijgen. Dat spanningsveld is de managementopgave van de komende jaren.”

Personeel speelt hierbij een rol, want ook TMZ merkt dat de arbeidsmarkt krapper wordt. Toch slaagt de organisatie er volgens Fred nog steeds redelijk goed in om mensen aan zich te binden. Dat heeft volgens hem te maken met de werkomgeving en leercultuur binnen TMZ. “Ik besteed een groot deel van mijn tijd aan gesprekken met medewerkers. Begrijpen wat zij belangrijk vinden in hun werk is misschien wel belangrijker dan welke strategie ook. Medewerkers krijgen veel invloed op hun werk en ruime mogelijkheden om zichzelf te ontwikkelen. Werkgerelateerde opleidingen vergoeden wij volledig, zowel in kosten als in werktijd.”

TMZ ziet dat dit vaak leidt tot mooie ontwikkelingen. “We zien regelmatig medewerkers van vijftig jaar of ouder die een opleiding willen volgen. Ze zeggen dan: ik heb al meer dan dertig jaar geen schoolboek meer gezien. Maar het lukt ze wel en het is een enorme bron van potentieel. Juist in de zorg werken veel mensen die jarenlang niet actief zijn gestimuleerd om zich verder te ontwikkelen, terwijl ze daar wel de capaciteiten voor hebben. Die capaciteiten willen we graag benutten.”

Aandacht voor leren en ontwikkeling zie je ook terug in de manier waarop TMZ omgaat met personele flexibiliteit. Waar veel organisaties spreken over een flexpool, heeft TMZ een alternatief ontwikkeld: het TOF-team, wat staat voor Talent, Ontwikkeling en Flexibiliteit. Medewerkers van dit team draaien een jaar lang mee op verschillende afdelingen om ervaring op te doen en te ontdekken waar hun talenten liggen. Ondertussen helpen ze afdelingen die tijdelijk extra capaciteit nodig hebben. Het lijkt een klein verschil in terminologie, maar volgens Fred zegt het veel over hoe organisaties naar medewerkers kijken. “Bij een flexteam ligt de nadruk vaak op het oplossen van problemen van de organisatie. Wij willen juist beginnen bij de ontwikkeling van de medewerker. Dat levert bovendien onverwachte voordelen op. Omdat deze medewerkers op meerdere afdelingen werken, zien ze vaak verbeterkansen die collega’s van die afdeling niet meer opmerken.”

Vastgoed als strategische keuze

Een andere ondernemersrol van TMZ is vastgoedontwikkeling. Tijdens de marktwerking besloten veel zorgorganisaties hun vastgoed te verkopen en terug te huren. TMZ heeft echter de bewuste keuze gemaakt al haar locaties in eigendom te houden en elke nieuwe locatie zelf te bouwen.

“Een goed gebouw is meer dan alleen stenen. Het is een thuis voor cliënten en een werkomgeving voor medewerkers. Goede huisvesting heeft direct invloed op de kwaliteit van zorg en de aantrekkelijkheid van een werkgever. We willen daarom zelf kunnen bepalen hoe onze gebouwen eruitzien en hoe we ze optimaliseren voor de toekomst.” zegt Fred.

In deze vastgoedontwikkeling ziet Fred juist kansen voor de kracht van regionale samenwerkingen. TMZ kiest bewust voor nauwe samenwerkingen en langdurige relaties met architecten, aannemers, installateurs, bouwbedrijven en financiers uit Twente. “Je leert elkaar kennen, bouwt vertrouwen op en wordt samen beter. Als regio doen we het best goed. We zijn niet de luidste regio van Nederland, maar wel een regio waarin mensen verantwoordelijkheid nemen, samenwerken en afspraken nakomen. Die cultuur zie ik terug bij medewerkers, leveranciers en samenwerkingspartners.”

Innoveren voor de zorg van morgen

De vergrijzing, toenemende zorgvraag en arbeidsmarktkrapte maken volgens Fred één ding duidelijk: de zorg kan niet blijven werken zoals zij dat in het verleden heeft gedaan. Innovatie wordt steeds belangrijker. Om die reden richtte TMZ een aparte innovatieafdeling op, genaamd Vonk. “Deze afdeling is in feite een proeftuin waarin experimenten en nieuwe vormen van zorgverlening worden getest. Soms gaat het om technologie, soms om organisatievormen. Een voorbeeld is slim incontinentiemateriaal dat meet wanneer vervanging daadwerkelijk nodig is. Medewerkers ontvangen een melding wanneer actie nodig is. Dit blijkt prettiger voor de cliënt, maar scheelt ook tijd voor verpleegkundigen.”

Innovaties zoals deze kunnen een grote impact hebben. Niet omdat ze de zorg vervangen, maar omdat ze zorgverleners helpen hun tijd effectiever in te zetten en de ervaring van de cliënt verbeteren.

De zorg als economische motor van Twente

De zorg van vandaag heeft weinig meer gemeen met het beeld dat veel mensen nog hebben van vroeger. Het is een sector waarin ondernemerschap, technologie, vastgoed, innovatie, arbeidsmarktbeleid en regionale samenwerking dagelijks samenkomen. Een sector die bovendien een enorme economische impact heeft op de regio Twente. Daarom hoopt hij dat meer ondernemers van buiten de zorg de sector leren kennen.

“De zorg is allang geen gesloten wereld meer. We hebben bedrijven nodig uit de bouw, technologie, ICT en dienstverlening. En andersom ontstaan daar ook kansen. We hebben elkaar de komende jaren steeds harder nodig.”

Voor Fred ligt daar de sleutel voor de toekomst. In een netwerk van ondernemende organisaties die samen zoeken naar antwoorden op een van de grootste uitdagingen van deze tijd: goede zorg toegankelijk en betaalbaar houden voor een steeds grotere groep mensen.