Netcongestieproblematiek in Utrecht bereikt onacceptabel punt

De netcongestieproblematiek heeft een punt bereikt waarop verdere vertraging niet meer acceptabel is. Wachtrijen lopen op, de druk op bedrijven en maatschappelijke ontwikkelingen neemt toe en de energietransitie loopt vast. De aankondiging dat burgers en bedrijven vanaf juli in een deel van de provincie Utrecht geen nieuwe of zwaardere stroomaansluiting krijgen, is voor VNO-NCW Midden onacceptabel.

‘Er is sprake van een crisis. Het is cruciaal dat deze crisis in het nationale belang met voldoende urgentie politiek wordt onderkend’, zegt Heske Groenendaal. Zij is voorzitter van VNO-NCW Midden, de werkgeversorganisatie die de belangen van ondernemers in Utrecht, Flevoland, Gelderland en Overijssel behartigt. Groenendaal, die eerder haar zorgen uitte over de netcongestieproblematiek in het FGU-gebied, doet een dringende oproep aan de politiek. Versnel de bouw van elektriciteitsstations, verscherp het congestieonderzoek, benut het bestaande stroomnet beter en zorg voor meer inzicht.

Net als andere brancheorganisaties vindt VNO-NCW Midden dat de regering de komende periode de regie moet nemen en moet doorpakken op versnelling en uitvoering. ‘Minder nadruk op plannen, meer op uitvoering en effect. Neem oplossingen uit de markt serieus en kijk ook bij huishoudens achter de voordeur.’ Groenendaal benadrukt dat de piek vaak tussen 17.00 en 21.00 uur bij huishoudens ligt. Bij 80% van de bedrijven ontstaat die op specifieke momenten. ‘Door slim te plannen kan groei blijven plaatsvinden, ook in deze regio. Als VNO-NCW Midden pleiten wij voor snelle inzet van de Crisis- en herstelwet en versnelde netuitbreidingen, zodat mkb en huishoudens weer vooruit kunnen. Betrokkenheid van ondernemers en energiecoöperaties blijft essentieel. Langer wachten is geen optie. De uitdaging ligt niet in nieuwe analyses of beleidsvoornemens, maar in het realiseren van concrete resultaten op deze vier fronten. Onze oproep aan de regering is dan ook: ga aan de slag.’

Eén van de oplossingen die op korte termijn achter de voordeur kan worden geregeld, is het naar voren halen van tijdsafhankelijke nettarieven. Daarbij betaal je meer voor stroom tijdens piekuren, met name in de avond, en minder daarbuiten. Dit systeem met vier prijsniveaus en vijf tijdsblokken, dat in 2028 wordt ingevoerd, moet het stroomnet ontlasten. Het doel is om energieverbruik buiten piekuren te stimuleren en zo netcongestie te verminderen. Ook blokstroom, het afnemen van stroom binnen een vooraf afgesproken tijdsblok, biedt kansen om extra elektriciteit af te nemen in gebieden waar netcongestie speelt.

De stroomstop in de regio Utrecht treft een aanzienlijk deel van de mkb’ers. Zij die willen groeien, verduurzamen of verhuizen krijgen het lastig. ‘Voor sommige ondernemers betekent dit dat hun plannen niet door kunnen gaan. Het zat eraan te komen, maar dit is niet goed’, zo waarschuwt manager projecten Christian Lorist van VNO-NCW Midden. Lorist verwacht dat ongeveer 20 tot 25 procent van de midden- en kleinbedrijven (mkb) in de regio Utrecht in de knel komt door de beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet. Zo lopen bijvoorbeeld bedrijven vast die willen uitbreiden of willen verduurzamen, bijvoorbeeld met een (grotere) warmtepomp of een zwaardere, driefasenaansluiting. ‘Of denk aan ondernemers die meerdere laadpalen voor de deur willen plaatsen: ook zij gaan tegen grenzen aanlopen. Dan heb je een zwaardere aansluiting nodig en dan krijg je nee.’

Lorist schetst het voorbeeld van een bedrijf dat gasloos moet worden door regelgeving vanuit de gemeente. ‘Als jouw gemeente in jouw wijk heeft gezegd: je moet een complete warmtepomp hebben, maar die is niet in te passen in je bestaande aansluiting, is dat een probleem.’ Daarnaast spelen de problemen extra bij bedrijven in de binnenstad. Door zero-emissiezones worden zij gedwongen over te stappen op elektrisch vervoer, terwijl de benodigde laadinfrastructuur niet altijd gerealiseerd kan worden. ‘Dat kan in de praktijk echt lastig worden.’

Verhuizingen

Ook verhuizingen vormen een risico. Denk aan ondernemers die van locatie willen veranderen, bijvoorbeeld om door te groeien naar een beter bereikbare plek. ‘Stel: je wil van plek A naar B, maar op plek B is nog niet de aansluiting die je wel moet hebben. Dan loop je de kans dat je hele verhuizing niet doorgaat. Dat zijn serieuze gevallen waar we naar moeten kijken.’

Ingewikkelde energievraagstukken

Voor het grootste deel van het mkb is de situatie minder acuut, maar nog steeds ingrijpend. Ongeveer 75 tot 80 procent kan, denkt Lorist, voorlopig binnen de bestaande aansluiting blijven functioneren. Dat vraagt wel om aanpassingen in de bedrijfsvoering. ‘Je moet actief gaan sturen op je energiegebruik. Bijvoorbeeld door het laden van voertuigen buiten de piekuren te plannen.’ Maar daar moet een ondernemer wel voor aan het werk. ‘En dat is niet leuk, want een mkb-ondernemer zou zich eigenlijk niet bezig moeten houden met dat soort ingewikkelde energievraagstukken. Dus het betekent voor de mkb’er dat je opeens een hobby erbij krijgt, waar je niet om hebt gevraagd.’ Lorist benadrukt dat dit er aan zat te komen. ‘Dit bericht is de zoveelste in een reeks. Dus nee, het probleem is niet nieuw. Maar het is niet goed. Er zijn een paar kleine lichtpuntjes, voor de rest is het kommer en kwel.’

Geen optie

Het midden- en kleinbedrijf (mkb), bedrijven met twee tot tweehonderd werknemers, is goed voor 40 procent van de totale werkgelegenheid in de provincie Utrecht. ‘Grotere, internationaal opererende bedrijven kunnen er in sommige gevallen voor kiezen om activiteiten te verplaatsen. Voor het écht regionale mkb ligt dat anders’, aldus Lorist. ‘Deze ondernemers zijn hier geworteld. Die kunnen niet zomaar naar een andere regio of het buitenland uitwijken.’ Daardoor dreigt juist voor lokale bedrijven schade als stagnerende groei, uitgestelde investeringen en verduurzaming die vertraging oploopt. ‘Voor de groep die het niet binnen de bestaande aansluiting kan oplossen, is dit meer dan vervelend. Dat raakt direct hun verdienmodel.’ Het belangrijkste advies aan ondernemers is daarom om voorzichtig om te gaan met hun huidige aansluiting. ‘Wees er zuinig op. Als je ’m hebt, moet je ’m niet zomaar opgeven. Want opnieuw krijgen is op dit moment allesbehalve vanzelfsprekend.’